Een eigenzinnige interpretatie van Japanse architectuur en inrichting

Bob Manders

“Dit is een huis dat duur oogt, maar dat bouwtechnisch juist een aantal zeer betaalbare elementen bevat”, zegt Bob Manders. “Het gedeelte waarin de keuken is ondergebracht, met daarboven de slaapkamers, is in wezen opgetrokken als een bedrijfshal. Dat merk je niet als je erin rondloopt, maar toch… Al dat beton weegt niet zwaar op het budget. Het andere deel bevat veel glas en ook een staalconstructie, maar die laatste hebben ze er in minder dan zes dagen weten in te zetten. Ook dat is kostenefficiënt geweest.” Maar Bob Manders ondermijnt nog meer vooroordelen met deze woning. “Je zou kunnen denken dat die hoge en brede ramen een aquariumeffect creëren, maar juist daarom heb ik zoveel overstekken voorzien. Enerzijds houden die veel warmte buiten, anderzijds zorgen ze ervoor dat er nergens inkijk is. Je hebt van binnenuit overal zicht op de buitenruimte, maar vanaf de straat kun je niet zien wat er zich in de villa afspeelt.”

---

TWEE VOLUMES

---

Kostenefficiënt ontwerp
“Dit is een huis dat duur oogt, maar dat bouwtechnisch juist een aantal zeer betaalbare elementen bevat”, zegt Bob Manders. “Het gedeelte waarin de keuken is ondergebracht, met daarboven de slaapkamers, is in wezen opgetrokken als een bedrijfshal. Dat merk je niet als je erin rondloopt, maar toch… Al dat beton weegt niet zwaar op het budget. Het andere deel bevat veel glas en ook een staalconstructie, maar die laatste hebben ze er in minder dan zes dagen weten in te zetten. Ook dat is kostenefficiënt geweest.”

Privacy en zicht
Maar Bob Manders ondermijnt nog meer vooroordelen met deze woning. “Je zou kunnen denken dat die hoge en brede ramen een aquariumeffect creëren, maar juist daarom heb ik zoveel overstekken voorzien. Enerzijds houden die veel warmte buiten, anderzijds zorgen ze ervoor dat er nergens inkijk is. Je hebt van binnenuit overal zicht op de buitenruimte, maar vanaf de straat kun je niet zien wat er zich in de villa afspeelt.”

---

SFEERMAKERS

---

Meubelen en sfeer
Hoogteverschillen zorgen ook voor zonering. Zo is er een grote zitkuil voorzien in de woonkamer en is er een ophoging tussen de zitruimte en de eetkamer. Maar Manders besefte dat er meer dan bouwkunde nodig was de woning ook een menselijke maat te geven. Daarom ging hij al in de ontwerpfase een nauwe samenwerking aan met Novalis.O. Het zijn vooral de meubelen die de sfeer en warmte bepalen, terwijl die stoelen, banken en tafels tegelijk heel goed aansluiten bij de Japanse uitstraling van het interieur.

Japans merk
“Een aantal van de meubelen, zoals de eettafel en de stoelen, zijn dan ook van een Japans merk”, zegt Anton van Oirschot, eigenaar van meubelwinkel Novalis.O in Oisterwijk. “Wij hebben een ruim assortiment, waarin Bob veel van zijn gading vond. Sommige meubelen kon hij direct in de showroom selecteren. Maar niet alles wat hier staat, hoefde per se Japans te zijn. We beseften allebei dat het vooral van belang was dat alle meubelen, textiel en decoratiestukken elkaar versterkten. Met het oog op die bedoeling hebben wij Bob Manders geadviseerd en we zijn ook zelf actief voor hem op zoek gegaan.”

Kunst en gebruiksvoorwerpen
Dat streven is niet alleen met succes bekroond, het beoogde effect is zelfs overtroffen.” Zelf vind ik het meest geslaagde van deze inrichting dat die ‘blend’ ook geldt voor de kunst. Er staan hier evengoed enkele kleine houten stoeltjes die oud-Japans zijn en niet nieuw, bedoeld voor de aankleding, niet voor gebruik, maar als bezoeker kun je dat niet weten. Het is eigenlijk onmogelijk geworden kunststukken en gebruiksvoorwerpen strikt van elkaar te scheiden. Ze vloeien in elkaar over en creëren zo één uitstraling.”

---

ZONDER BEPERKINGEN

---

Eigen woning als experiment
De overtuigende ‘blend’ van Japanse en modernistische architectuur, projecten en verscheidene boeken, heeft hij al diverse concepten uitgedacht, maar juist dat imposante palmares heeft hem er extra voor doen waken bezadigd te worden. “Ik was de eerste die met zwarte portalen kwam en nu zie ik die nog steeds door anderen worden toegepast. Dat mag, maar zelf wil ik nieuwe wegen blijven bewandelen. Dit huis is mijn eigen woning. Ik dacht: hier hoef ik mezelf geen beperkingen op te leggen en kan ik ideeën uittesten die ik wellicht nooit aan een opdrachtgever verkocht krijg. Het tegendeel bleek waar. Misschien zouden ze dit inderdaad nooit accepteren als ik het enkel op papier kon toelichten, maar als ze het zien tijdens een bezoek, raken ze toch enthousiast, soms voor het hele concept, soms voor afzonderlijke elementen.”

---

SYMBOLISCH ROND RAAM

---

Japanse filosofie
Hoezeer Bob Manders ook zijn eigen interpretatie heeft gegeven aan ‘de’ Japanse architectuur, de woning volgt in sommige opzichten vrij trouw de filosofie die eraan ten grondslag ligt. Zo zit er in de achtergevel een rond raam, een symbool voor het eeuwig leven. De entree verloopt via een ‘knik’, bedoeld om boze geesten geen toegang te verlenen tot het interieur. En ook de tuin heeft onmiskenbaar Japanse trekken, vooral zichtbaar aan de bomen die rondom de woning staan. “Het merkwaardige is dat die bomen hier al stonden vóór we begonnen te bouwen”, zegt Bob Manders. “Het is alsof het perceel zich leende voor deze vorm van architectuur.”

---

ZWEVEND DAK

---

Verrassende vormgeving
Wie om het huis heen loopt, wordt van buitenaf net zozeer verrast door de vormgeving als van binnenuit. Het houten schuine dak, dat als het ware zweeft, de overdekte terrassen die de grens tussen binnen en buiten bijna geheel doen verdwijnen, de waterpartijen voor en achter het verbindingsdeel tussen de twee volumes. Het huis is een zeer geslaagd project geworden voor de bewoners, maar datzelfde kunnen we zeggen voor de Nederlandse architectuur als zodanig. Vernieuwing blijkt vruchtbaar wanneer ze geen slaafse imitatie van andermans inzichten is. Zoals Frank Loyd Wright de Japanse architecturale praktijk niet heeft uitgevonden, maar er een eigen draai aan heeft gegeven; zo heeft Bob Manders de zenarchitectuur niet ontdekt, maar het wel een Nederlandse invulling bezorgd. Het is vooral die durf die navolging verdient.

---

MIX VAN STIJLEN

---

Invloed van Japanse filosofie
‘De beleving van een kamer voltrekt zich in de lege ruimte tussen de muren en het dak en wordt niet bepaald door het dak en de muren zelf.’ Deze woorden worden toegeschreven aan de Chinese filosoof Lao-Tse, maar ze werden uitgesproken door Frank Loyd Wright, toen hij in 1952 een gezelschap van collega-architecten toesprak in New York over zijn ervaringen in Japan. Wright was de eerste en de beroemdste, maar zeker niet de enige Amerikaanse architect die inspiratie opdeed in het Land van de Rijzende Zon. Vooral in California staan er talloze villa’s die getuigen van de wederzijdse beïnvloeding van het twintigste-eeuwse modernisme en de eeuwenoude Japanse filosofie van ontwerpen en bouwen. Speciaal hier leidde die tot een geheel eigen stijl, soms als zen architectuur gekwalificeerd, waarin ontwerpers op een vruchtbare manier elementen uit het Japanse denken overnamen maar niet slaafs navolgden. Bob Manders past perfect in die rijke traditie, juist omdat hij op zijn beurt creatief en eigenzinnig aspecten van deze Californisch-Japanse denkwijze een Nederlandse vertaling heeft weten te geven.

Editor: Media Team

Tekst: Gebaseerd op een tekst van Jeroen Kuypers

Fotografie: Veerle Verheijen